Czy aluminiowe naczynia są szkodliwe dla zdrowia – kolejne kłamstwo czy jednak prawda?

Naczynia aluminiowe są dziś praktycznie w każdej kuchni. Nowoczesne technologie pozwalają na ich produkcję z atrakcyjnym wyglądem, za którym konsumenci nie zawsze rozpoznają ten metal. Natomiast 'jawnego aluminium' wielu boi się kupować z powodu utrwalonej opinii, że może ono być niebezpieczne dla naszego zdrowia. Jak bardzo szkodliwe jest naprawdę gotowanie w naczyniach aluminiowych?

Atrakcyjne właściwości aluminium

Nasze mamy i babcie używały takich naczyń bardzo aktywnie, dopóki nie zyskała popularności teza o ich szkodliwości. Czym więc te garnki i patelnie tak przyciągały gospodynie domowe?

• Naczynia aluminiowe są bardzo lekkie, łatwo je przestawić podczas gotowania, łatwo umyć, wygodnie układać do przechowywania na półkach w stosy.
• Takie naczynia są przystępne cenowo.
• Są odporne na korozję – czyli nie zardzewieją.
• Niewątpliwa zaleta aluminium — doskonała przewodność cieplna, która zapewnia równomierne podgrzewanie potraw, umożliwia znacznie szybsze przygotowanie jedzenia, bez marnowania dodatkowego czasu na nagrzewanie samego naczynia. Ponadto ryzyko przypalenia w takich garnkach czy patelniach jest mniejsze niż, na przykład, w emaliowanych.

Naczynia aluminiowe 'starszego pokolenia' najczęściej były produkowane z czystego aluminium, przez co były wyraźnie miękkie i dość szybko się odkształcały. Nowoczesne technologie pozwalają natomiast wytwarzać je w postaci twardszych stopów z magnezem, krzemem, stalą, żeliwem. Stop żeliwa gwarantuje długotrwałe utrzymanie ciepła, a stalowy – większą wytrzymałość i trwałość takich naczyń.

Obalamy mity

Głównym uprzedzeniem, które skłania gospodynie do przedkładania nad naczynia aluminiowe droższych, wykonanych z innych materiałów, jest twierdzenie, że aluminium może mieć szkodliwy wpływ na nasze zdrowie. Czy tak jest naprawdę? Wcale nie. Oto dlaczego.

Bezpośredni kontakt produktów z aluminium podczas gotowania jest praktycznie wykluczony ze względu na obecność cienkiej warstwy tlenkowej, która tworzy się na powierzchni metalu naturalnie w kontakcie z tlenem. Czasami tworzy się ją na produkcji sztucznie, metodą anodowania – taka warstwa tlenkowa jest grubsza i bardziej niezawodna.

Niedawno naukowcy udowodnili, że maksymalna 'porcja' metalu, która może przedostać się do jedzenia podczas gotowania, nie przekracza 3 mg. A niebezpieczna dla zdrowia ludzi ilość jest 10 razy większa. Nawet biorąc pod uwagę, że codziennie otrzymujemy pewną część aluminium z żywności i wody, jest to całkowicie nieszkodliwa ilość.

Ponadto Światowa Organizacja Zdrowia udowodniła, że aluminium nie jest metalem rakotwórczym. W związku z tym wszelkie obawy, że może ono powodować guzy nowotworowe, są całkowicie bezpodstawne.

Więc wszyscy, którzy byli przeciwni aluminium w kuchni, powinni przynajmniej zrewidować swoje poglądy.

A utarty stereotyp, że takie naczynia mają „urzędowy” wygląd, dziś nie odpowiada rzeczywistości: produkuje się je z bardzo dekoracyjnymi powłokami zewnętrznymi, które nie mają bezpośredniego kontaktu z żywnością, a więc nie wpływają na jej właściwości, ale nadają samym naczyniom nowoczesny, drogi wygląd. Na przykład:

• bezpieczny dla żywności lakier;
• emalia garncarska;
• zawiesina porcelanowa.

Oczywiście takie garnki czy patelnie kosztują nieco więcej niż te bez dekoracyjnej powłoki, ale za to naczynia z trwałą powłoką dekoracyjną z czasem nie stracą blasku. Wybór między nimi to, jak mówią, kwestia gustu i możliwości.

Na czym jednak polega szkodliwość?

Szkodliwe może okazać się wszystko pod jednym ważnym warunkiem: niewłaściwa eksploatacja. Ta sama zasada dotyczy również naczyń aluminiowych. Nieprzestrzeganie kilku ważnych zasad użytkowania powoduje zniszczenie warstwy tlenkowej i rozpoczyna się bezpośredni kontakt metalu z żywnością, co może już źle wpłynąć na organizm człowieka (choć wciąż nie ma mowy o prowokowaniu nowotworów).

Najgorsze, co może się wydarzyć, to zatrucie pokarmowe. Jakie nasze działania do tego prowadzą?

• Przygotowywanie w takich naczyniach potraw zawierających kwaśne składniki (cytryna, ocet, pomidory, kwaśne owoce). Oznacza to, że mięsa zamarynowanego w occie (lub nawet kefirze) nie można smażyć na aluminiowej patelni. A w garnkach aluminiowych nie można gotować kompotów, kisieli, konfitur, barszczu. Istnieje jednak jedna furtka: jeśli garnek lub patelnia ma powłokę nieprzywierającą, bezpośredni kontakt żywności z aluminium jest wykluczony, a gotowanie kwaśnych potraw staje się bezpieczne. Przy tym wszystkie korzystne właściwości aluminium zostają zachowane. Ale ugotowaną potrawę należy natychmiast przełożyć do innego naczynia.
• Używanie aluminiowych pojemników do solenia, kiszenia i marynowania produktów. Nawet jeśli przepis nie zawiera kwasu cytrynowego ani octu, kwas nieuchronnie powstanie w procesie marynowania lub kiszenia. W związku z tym warstwa tlenkowa szybko ulegnie zniszczeniu, a produkty zaczną reagować z aluminium, tworząc szkodliwe związki i zwiększając stężenie samego aluminium w żywności.
• Długotrwałe przechowywanie ugotowanych potraw w aluminiowych pojemnikach. Prowadzi to do tego, że produkty ostatecznie niszczą warstwę ochronną i wchodzą w reakcję z metalem. Konsekwencje tego opisano powyżej.
• Używanie do czyszczenia takich naczyń substancji ściernych lub metalowych zmywaków. Prowadzi to do szybkiego zniszczenia warstwy tlenkowej i uszkodzenia wewnętrznej powierzchni, przez co ilość metalu przedostającego się do żywności może wzrosnąć. Aluminium należy czyścić wyłącznie miękkimi gąbkami i płynnymi środkami do mycia naczyń. Jeśli do takich naczyń coś się przypaliło, lepiej namoczyć je na kilka godzin, a nawet na noc, ale nie trzeć piaskiem, metalową szczotką ani innymi rysującymi środkami lub przedmiotami.

Jeśli do kiszenia w gospodarstwie domowym dostępny jest tylko aluminiowy garnek odpowiedniego rozmiaru, włóż wszystkie składniki do dwóch plastikowych torebek, a następnie opuść je do naczynia. W ten sposób uniknie się kontaktu z metalem, a produkty nie ucierpią. Jest jednak jeszcze jeden warunek: wewnętrzna powierzchnia takiego naczynia nie może mieć zadziorów, chropowatości ani innych uszkodzeń, o które można by rozerwać torebki, na przykład podczas mieszania. Jeśli tak się stanie, trzeba będzie pilnie „przesiedlić” zapasy do innego pojemnika.

Co można gotować?

Jak już wiadomo, można gotować dowolne potrawy, do których nie używa się żadnych kwasów (warzywnych, owocowych, mlecznych, octu). Mogą to być różne kasze i zupy, ziemniaki (zarówno puree – w garnku, jak i smażone – na patelni), niekwaśne warzywa, dania mleczne, wszelkie makarony, ryby, mięso, jajka, grzyby.

Tak więc, wbrew utrwalonemu „żelazobetonowemu” stereotypowi o strasznych chorobach, które wywołuje używanie aluminiowych naczyń, tak naprawdę nie ma w nich nic strasznego ani szkodliwego. O ile oczywiście przestrzega się podstawowych zasad użytkowania. A nie są one wcale takie skomplikowane.