Wybieramy osełki i kamienie do ostrzenia noży

Każda gospodyni domowa wie, o ile łatwiej i przyjemniej jest przygotowywać posiłki, mając pod ręką ostry nóż. Jednak nawet najwyższej jakości ostrza z czasem stają się tępe i wymagają natychmiastowego ostrzenia. Aby przywrócić ostrzu pierwotny stan, używa się osełek do ostrzenia noży. Obecnie na rynku artykułów gospodarstwa domowego dostępny jest ogromny wybór tych narzędzi. Kamienie szlifierskie różnią się pochodzeniem, gradacją oraz rodzajem substancji ściernej. Każde z tych urządzeń ma swoje zalety i wady, dlatego do wyboru osełki należy podchodzić bardzo odpowiedzialnie, biorąc pod uwagę cechy noża.

Kamienie do ostrzenia pochodzenia naturalnego

Kamienie szlifierskie ze względu na pochodzenie dzielą się na naturalne i sztuczne. Osełki wykonane z naturalnego materiału nie zawsze są lepsze od sztucznych. Łatwo to wyjaśnić – ziarna naturalnego materiału ściernego są niejednorodne i znacznie różnią się między sobą wielkością.

Aby wyprodukować dobre narzędzie, potrzebny jest kamień o długości przekraczającej 20 cm, a taki jednolity minerał ma dość wysoką cenę. Ponadto kamienie naturalne są bardziej kruche niż sztuczne, dlatego często wymagają ręcznego prostowania i szlifowania. Mimo to wiele osób woli posiadać takie przyrządy i chętnie korzysta z ostrzałek z naturalnego kamienia.

Arkansas (nowakulit)

Ojczyzną kamienia arkansaskiego jest amerykański stan Arkansas. Minerał składa się z drobnoziarnistych kryształków kwarcu, które mają niezwykle ostre krawędzie i są ze sobą silnie połączone. Nie każdy potrafi posługiwać się nowakulitem: trzeba wiedzieć, jak prawidłowo ostrzyć nóż osełką z kamienia arkansaskiego. Trzeba być prawdziwym mistrzem w swoim fachu, aby jakościowo naostrzyć nóż takim narzędziem.

Podczas pracy z arkansasem wymagane jest smarowanie, którego rolę najczęściej pełni olej mineralny. Jeśli ten warunek nie jest spełniony, powierzchnia kamienia szybko zabrudzi się cząstkami szlifowanego materiału i narzędzie stanie się niezdatne do użytku.

Japoński kamień wodny

Kolejnym naturalnym materiałem używanym do ostrzenia noży jest japoński kamień wodny. Jeśli to narzędzie trafi w ręce doświadczonego ostrzarza, szybkość i jakość ostrzenia będą zapewnione. Dla początkujących ta wersja osełki, podobnie jak poprzednia, jest absolutnie nieodpowiednia.

Problem polega na tym, że japońskie kamienie wodne są bardzo drogie i wymagają specjalnych warunków użytkowania. Podczas pracy nie można zapomnieć o smarowaniu. Ponadto grubo- i średnioziarniste osełki należy przechowywać w wodzie, którą zaleca się regularnie wymieniać, a drobnoziarniste kamienie do ostrzenia noży, przeciwnie, po użyciu trzeba dokładnie osuszyć.

Kamienie wodne są bardzo miękkie i szybko się ścierają, przy czym ścieranie jest nierównomierne. Z jednej strony ściera się więcej substancji ściernej, z drugiej — mniej. Aby doprowadzić narzędzie do ostrzenia wodnego do stanu początkowego, trzeba włożyć niemało wysiłku: znaleźć marmurową płytę o równej powierzchni, przykryć ją papierem ściernym, zwilżyć wodą i prostować osełkę, powoli prowadząc nią po papierze.

Sztuczne kamienie

Obecnie istnieją technologie umożliwiające otrzymywanie kamienia ostrzącego w sposób sztuczny. Znacznie obniżyło to koszt narzędzia. Sztuczny kamień to dwa wymieszane ze sobą materiały ścierne, trwale połączone pod wpływem wysokich temperatur i ciśnienia.

Jako frakcji roboczej używa się węglika krzemu, korundu i tlenku chromu. Materiały te są tak trwałe, że są w stanie ciąć warstwy metalu. Aby utrzymać kryształy robocze w osełce, stosuje się specjalną bazę.

Kamienie ceramiczne

Osełki ceramiczne są trwałe i charakteryzują się wysoką jakością obróbki powierzchni metalowej, jednak ustępują innym typom osełek pod kilkoma ważnymi względami.

• Ostrzenie kamieniami ceramicznymi to długi i pracochłonny proces.
• Praktycznie niemożliwe jest kupienie drobnoziarnistego kamienia ceramicznego.

Do zalet ceramicznych narzędzi do ostrzenia można zaliczyć ich niski koszt i bezpretensjonalność w użytkowaniu. Narzędzie to nie wymaga smarowania ani moczenia i często jest używane zamiast musatu.

Obecnie na rynku dostępna jest duża ilość ceramicznych osełek do ostrzenia, wyprodukowanych w Chinach lub Niemczech. Czasami można spotkać wyroby wyprodukowane jeszcze w czasach Związku Radzieckiego. Jeśli uda się nabyć takie narzędzie, można w ogóle nie martwić się o jakość ostrzenia, ponieważ te wyroby mają doskonałą jakość.

Osełki ceramiczne są potrzebne nie tylko do prostowania noży, ale także do ostrzenia haczyków wędkarskich i igieł. Jeśli pod strumieniem ciepłej wody potrze się dwa stare kamienie o siebie, można będzie ich ponownie używać.

Osełki diamentowe

Niektórzy nieświadomi ludzie myślą, że osełka diamentowa jest usiana kryształami diamentu. Jednak tak nie jest. Diamentowe narzędzie do ostrzenia to plastikowe lub aluminiowe podłoże, do którego z obu stron przymocowane są metalowe płytki z zestawem diamentowych ziaren ściernych.

Dwustronna osełka diamentowa — optymalny wariant do ostrzenia noży. Może z niej korzystać zarówno doświadczony mistrz, jak i nowicjusz.

Diamentowe kamienie do ostrzenia charakteryzują się następującymi zaletami:

• nawet po długotrwałym użytkowaniu diamentowe ostrze pozostaje idealnie płaskie;
• ziarna diamentu mają bardzo ostre krawędzie i nie ścierają się podczas pracy;
• jeśli diamentowa kostka przypadkowo upadnie, w przeciwieństwie do kamienia ceramicznego, nie rozpadnie się na kawałki;
• podczas ostrzenia nie jest konieczne zwilżanie ostrza wodą ani olejem;
• aby oczyścić diamentowy kamień z drobinek stali, wystarczy opłukać go w czystej wodzie i wytrzeć do sucha kawałkiem szmatki;
• diamentowa kostka bardzo szybko ściera stal noża, dlatego powierzchnia kostki przez długi czas pozostaje w stanie roboczym.

Diamentowe ostrzałki mają istotną wadę. Jeśli kostka trafi w nieumiejętne ręce, ostrze noża może zostać bezpowrotnie zniszczone. Wynika to z faktu, że ziarna diamentu, utrzymywane na powierzchni kamienia za pomocą elektrolitycznie napylanego niklu, są znacznie twardsze od stali i mogą porysować, a nawet poszarpać ostrze noża.

Często diamentowe kamienie do ostrzenia są produkowane jako część ostrzarki, dlatego w sprzedaży można znaleźć i wybrać kostki o różnych kształtach i rozmiarach. Ponadto, wraz z narzędziami do ostrzenia mogą być sprzedawane różne mocowania.

Kostki z diamentowym ścierniwem są trwałe, jednak potrzebują czasu, aby się dotrzeć. Gdy wszystkie słabo zamocowane ziarna wypadną, a narzędzie nabierze normalnego kształtu, będzie służyć przez wiele lat i dobrze wykonywać swoją pracę.

Czym jest gradacja kamienia szlifierskiego?

Ziarnistość (inaczej „grit”) kostek używanych do ostrzenia noży wskazuje, ile cząstek materiału ściernego znajduje się na 1 cm² powierzchni kostki. Wartość ta waha się od 80 do 10000 grit. Im wyższa wartość grit, tym gładsza kostka i mniejsze kryształy ścierniwa.

Kostki o małej ziarnistości stosuje się do wstępnej obróbki przedmiotu tnącego, ponieważ usuwają grubą warstwę metalu za pomocą dużych cząstek. Należy ich używać w przypadkach, gdy ostrze jest bardzo tępe lub krawędź tnąca jest wykruszona.

Kamienie do ostrzenia o wyższym wskaźniku grit działają bardziej delikatnie na metal. Stosuje się je do wykańczania ostrza. Jeśli podczas ostrzenia noża użyje się kilku kostek o różnej ziarnistości w kolejności rosnącej grit, można uzyskać niezwykle ostry nóż.

Zasady ostrzenia noża na osełce diamentowej

Podczas ostrzenia noża na diamentowej kostce należy przestrzegać kilku prostych zasad – tylko w ten sposób osiągnie się pozytywny rezultat.

1. Przed rozpoczęciem pracy należy zwilżyć diamentową kostkę wodą, do której wcześniej dodano odrobinę płynu do naczyń lub mydła w płynie.
2. Po wykonaniu ponad dziesięciu ruchów należy spłukać utworzoną na kostce zawiesinę pod strumieniem chłodnej wody.
3. W czasie przerwy kostkę lepiej umieścić w pojemniku z wodą.
4. Podczas ostrzenia noża osełka powinna leżeć nie na ręce, a na drewnianej deseczce i mieć solidne oparcie. Trzymanie kamienia lub osełki w ręku jest niewygodne. Można to robić tylko wtedy, gdy nie można znaleźć twardej i równej powierzchni do ustawienia osełki, na przykład podczas wędrówki.
5. Podczas ostrzenia należy używać równomiernie wszystkich powierzchni osełki, a nie opierać się tylko na jednej krawędzi, wtedy ścierniwo będzie się ścierać równomiernie.
   

   Ważne!

   Podczas ostrzenia nie należy naciskać na nóż z całej siły – można w ten sposób wyłamać kryształy ścierniwa z osełki i zniszczyć drogie narzędzie.

6. Nowa osełka diamentowa wymaga „dotarcia”. Na początku bardzo agresywnie usuwa stalowe pokrycie, ale po naostrzeniu 7-10 noży będzie działać łagodniej.
7. Długość osełki powinna być równa długości noża lub nieco ją przewyższać.
8. Do pełnego i jakościowego ostrzenia używa się trzech rodzajów kamieni, różniących się stopniem ziarnistości. Obróbkę rozpoczyna się kamieniem gruboziarnistym, a kończy osełką o najmniejszych kryształkach ścierniwa.
9. Do codziennego prostowania ostrza noża należy mieć musat. To narzędzie przypomina pilnik i służy do doprowadzenia ostrości klingi do optymalnego stanu.

Mając w swoim arsenale kamienie do ostrzenia o różnej ziarnistości, można zawsze utrzymywać narzędzia tnące w porządku. Dla doświadczonych mistrzów, którzy codziennie muszą ostrzyć noże, bardziej odpowiednie będą drogie naturalne minerały – arkansas lub japoński kamień wodny. Początkującemu warto nabyć mniej wymagającą w użyciu osełkę diamentową.