Do czego służy «marchewka»: ciekawe właściwości wierteł stopniowych

Wiertła stożkowe stopniowe zastępują cały zestaw narzędzi do obróbki metalu, w tym korony. Służą do uzyskiwania precyzyjnych otworów w materiałach o grubości do 6 mm. Jedną z głównych zalet jest jakość krawędzi. Otwory są schludne, bez zadziorów, nawet przy grubości metalu 1 mm. Za pomocą tych wierteł obrabia się również blachy plastikowe, drewniane oraz płyty gipsowo-kartonowe.

Cechy wiertła stopniowego

W języku potocznym wiertło stożkowe ze stopniami nazywane jest „marchewką” lub „wiertłem krokowym”. Narzędzie ma specyficzną strukturę w postaci stopniowo zwiększających się kanałów. Każdy kolejny kanał ma większą średnicę. Przejście wynosi 35–45 stopni.

Stopniowa struktura zwiększa wydajność wiercenia cienkiego metalu o 50%. Zwiększa się zdolność skrawania wiertła i znacznie wzrasta płynność obróbki.

Zdjęcie wiertła stopniowego:

Wierzchołek stożka składa się z końcówki do wiercenia wstępnego, pierwszego skośnego przejścia usuwającego zadziory oraz specjalnej krawędzi skrawającej powiększającej otwór.

Aby zwiększyć możliwości skrawania, stal często pokrywa się powłoką ścierną – tytanową lub diamentową.

Zastosowanie

Najszerzej wiertła stopniowe stosuje się w naprawie samochodów, przy instalacji armatury hydraulicznej, organizacji instalacji elektrycznej, w budownictwie i pracach wykończeniowych.

Do czego są potrzebne?

• Wiercenie cienkich materiałów arkuszowych. Do uzyskania idealnie okrągłych otworów w cienkich blachach zwykłe wiertła nie nadają się: łatwo odkształcają materiał i pozostawiają postrzępione krawędzie. W takim przypadku można użyć zestawu wierteł z koronami… lub tylko jednego wiertła stopniowego. „Marchewka” jest lepsza, ponieważ wykonuje otwory w jednej operacji.
• Usuwanie wad: trójkątnych otworów, zadziorów, przesunięć centrowania i innych.
• Szlifowanie gotowego otworu. Za pomocą narzędzia usuwa się wióry. Oznacza to, że wiertło zastępuje pilnik i szlifierkę kątową.
• Wszystkie rodzaje prac. Wiertła stopniowe są uniwersalne. Nadają się do wszelkiego rodzaju prac i zastępują cały zestaw wierteł oraz niektóre inne narzędzia (np. elementy centrujące).

Należy pamiętać, że wiertła stopniowe mają specyficzne zasady eksploatacji. Dozwolony jest tylko ściśle pionowy ruch. Równie ważne jest przestrzeganie prędkości obrotowej. Dla stali waha się ona od 200 do 1000 obrotów. Im większa średnica, tym niższa powinna być prędkość.

Doświadczeni fachowcy radzą również stosować emulsję chłodzącą podczas wiercenia. Jeśli natomiast trzeba przewiercić cienką blachę, należy podłożyć pod nią kawałek niepotrzebnej sklejki o grubości 10–12 mm. Podczas wiercenia aluminium i innych lepkich metali obszar otworu smaruje się olejem maszynowym.

Zalety i wady

Wiertła schodkowe można by uznać za idealne, gdyby nie kilka negatywnych aspektów.

Zacznijmy od przyjemnych stron. Wiertło schodkowe:

• zapewnia idealnie gładkie otwory przy niewielkiej grubości materiału;
• wykonuje kilka operacji jednocześnie: wierci, fazuje, tnie, szlifuje;
• ma kilka średnic wierteł w jednym;
• ostrym grotem bez trudu wnika w materiał niezależnie od jego gęstości i struktury;
• może być stosowane w narzędziach wiertarskich z napędem zautomatyzowanym i ręcznym;
• z reguły charakteryzuje się zwiększoną wytrzymałością i długo się nie tępi.

Wad wierteł schodkowych jest niewiele, ale wszystkie są dość istotne:

• Wysoka cena. Wysokiej jakości końcówka kosztuje 80 zł i więcej. Cena zależy od jakości stali, obecności powłoki, marki oraz zakresu roboczego. Im więcej średnic, tym cena wyższa. Najtańsze chińskie końcówki kosztują od 16 zł.
• Urządzenie jest nieefektywne w sytuacjach, gdy trzeba przewiercić otwory w materiałach o grubości większej niż 6–10 mm.
• Wymaga ostrożnego obchodzenia się. Duża siła, przechylenie, upadek z wysokości mogą doprowadzić do odkształcenia. Wtedy wszystkie wyższe średnice staną się niedostępne.

Rodzaje

Wiertła schodkowe różnią się rodzajem materiału, kształtem, rozmiarem (zakresem roboczym). Do produkcji narzędzia stosuje się stal szybkotnącą HSS. Może być ona dodatkowo obrabiana lub pokrywana powłoką.

O wytrzymałości wyrobu można wnioskować po kolorze:

• szary – stal bez wzmocnienia;
• czarny – stal hartowana;
• żółty – dodatek kobaltu;
• jaskrawozłoty – powłoka z azotku tytanu (zapewnia maksymalną trwałość).

Ze względu na kształt końcówki schodkowe dzielą się na:

• zwykłe;
• bez ostrza prowadzącego;
• z dwóch części stożkowych o różnym kącie nachylenia do powierzchni;
• z 1–3 rowkami;
• z rowkami prostymi i spiralnymi.

Spiralny kształt rowków zwiększa efektywność narzędzia. Im jest ich więcej, tym wyższe można stosować obroty.

Rozmiary końcówek są bardzo zróżnicowane. Różnią się liczbą i wysokością stopni oraz wartością średnicy początkowej. Minimalny pierwszy rozmiar to 4 mm. Jedno wiertło może składać się z 5–15 stopni i zaczynać się od różnej średnicy. Standardowa wysokość stopni wynosi 5 mm (od 3 do 6 mm).

Zakres stopni 6–38 mm pokrywa praktycznie wszystkie potrzeby związane z wierceniem w warunkach domowych.

Pytania i odpowiedzi

Na co zwrócić uwagę przy zakupie wiertła schodkowego?

Robocza średnica i rodzaj materiału mają kluczowe znaczenie. Stal musi spełniać wymagania GOST. Specjaliści radzą wybierać końcówki sprawdzonych marek – Izar, Bosch, UniBit, Irwin/Hanson. Zwracają również uwagę na to, że 7 stopni 20 mm wierci lepiej i dłużej niż 7 stopni 32 mm. Nie warto gonić za dużymi średnicami bez szczególnej potrzeby. Mniejsze średnice są używane zawsze, więc zużywają się szybciej. Może się okazać, że do większych średnic w ogóle nie uda się dotrzeć.

Czy można ostrzyć wiertła stopniowe?

Tylko niektóre, głównie z niskiej półki cenowej, i przy niewielkim odkształceniu. Końcówki z prostą krawędzią ostrzy się łatwiej, a spiralne wymagają specjalistycznego sprzętu. Jeśli chodzi o drogie wiertła, to nie nadają się do ostrzenia. Dobrym przykładem są wiertła z powłoką azotku tytanu (o intensywnym złotym kolorze). Co ważne, przez długi czas zachowują doskonałą zdolność skrawania. Dlatego w zasadzie nie wymagają ostrzenia.

Zatem głównym przeznaczeniem wiertła stopniowego jest wiercenie otworów o dużej średnicy w cienkim metalu (w szafach elektrycznych, samochodach itp.). Jednak końcówkę można stosować zarówno do twardych, jak i miękkich materiałów: drewna, płyt kartonowo-gipsowych, sklejki, plastiku. Eliminuje potrzebę wożenia ze sobą zestawu wierteł o różnych średnicach. Wielu majsterkowiczów od zakupu powstrzymuje tylko jedna rzecz – wysoki koszt produktu.